Enflasyon Nasıl Hesaplanır? TÜFE, Aylık, Yıllık ve 12 Aylık Ortalama
TÜFE ile enflasyon nasıl hesaplanır, aylık oranlar nasıl birleştirilir? Eylül 2026: aylık %1,84, yıllık %29,73, 12 aylık ortalama %31,49. TEFE ve TÜFE farkı.
TÜİK her ayın 3’ünde enflasyonu açıkladığında aynı anda üç farklı oran duyarız: aylık, yıllık ve 12 aylık ortalama. Kira artışı birine, emekli zammı diğerine, yeniden değerleme oranı bir başkasına bağlıdır. Bu yazıda enflasyonun nasıl ölçüldüğünü ve bu oranların nasıl hesaplandığını Eylül 2026 verileriyle anlatıyoruz.
Enflasyon Nasıl Ölçülür?
TÜİK, hanelerin harcama yaptığı yüzlerce ürün ve hizmetin (gıda, kira, ulaşım, enerji, giyim, sağlık…) fiyatlarını her ay derler. Her kalem, hanelerin bütçesindeki payına göre ağırlıklandırılır ve bir fiyat endeksi hesaplanır: Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE). Endeksin bir dönemden diğerine yüzde değişimi enflasyondur.
Enflasyon (%) = (Bu dönemin endeksi ÷ Önceki dönemin endeksi − 1) × 100
TÜFE ve TEFE (ÜFE) Farkı
| TÜFE | Yİ-ÜFE (eski adıyla TEFE) | |
|---|---|---|
| Neyi ölçer? | Tüketicinin ödediği perakende fiyatlar | Üreticinin yurt içinde sattığı fiyatlar |
| Nerede kullanılır? | Kira artışı, emekli ve memur zammı, mevduat reel getirisi | Yeniden değerleme oranı, bazı sözleşmeler |
TEFE (Toptan Eşya Fiyat Endeksi) 2005’te yerini Üretici Fiyat Endeksi’ne (ÜFE) bıraktı. Bugün “tefe tüfe” denildiğinde genellikle Yİ-ÜFE ile TÜFE kastedilir.
Aylık, Yıllık ve 12 Aylık Ortalama Enflasyon
Eylül 2026 TÜFE verileri (TÜİK, 5 Ekim 2026):
| Oran | Eylül 2026 | Nasıl hesaplanır? | Nerede kullanılır? |
|---|---|---|---|
| Aylık | %1,84 | Eylül endeksi ÷ Ağustos endeksi | Aylık fiyat değişimini izlemek |
| Yıllık | %29,73 | Eylül 2026 endeksi ÷ Eylül 2025 endeksi | Genel enflasyon göstergesi |
| 12 aylık ortalama | %31,49 | Son 12 ayın endeks ortalaması ÷ önceki 12 ayın ortalaması | Kira artış tavanı |
12 aylık ortalama, enflasyon düşerken yıllık orandan daha yüksek kalır; çünkü yüksek enflasyonlu geçmiş ayların etkisi ortalamadan yavaş çıkar. Ekim 2026’da yenilenen kira sözleşmelerinde artış tavanı bu yüzden %29,73 değil %31,49’dur. Güncel tavanı Kira Zammı Hesaplama aracında görebilirsiniz.
Aylık Oranlar Nasıl Birleştirilir?
Aylık enflasyon oranları toplanmaz, çarpılır; çünkü her ayın artışı bir önceki ayın artmış fiyatı üzerine gelir:
Birikimli enflasyon = (1 + a₁) × (1 + a₂) × … × (1 + aₙ) − 1
2026’nın aylık TÜFE oranları:
| Ay | Aylık TÜFE |
|---|---|
| Ocak | %4,84 |
| Şubat | %2,96 |
| Mart | %1,94 |
| Nisan | %4,18 |
| Mayıs | %1,71 |
| Haziran | %0,99 |
| Temmuz | %1,78 |
| Ağustos | %1,84 |
| Eylül | %1,84 |
- Ocak-Haziran birikimli: 1,0484 × 1,0296 × 1,0194 × 1,0418 × 1,0171 × 1,0099 − 1 ≈ %17,75. Endeks değerleriyle hesaplanan resmi oran %17,76’dır ve Temmuz 2026’daki SSK ve Bağ-Kur emekli zammı bu orandır.
- Ocak-Eylül birikimli: ≈ %24,30. Aylık oranları toplasaydık %22,08 bulurduk; fark, bileşik etkiden gelir.
- Temmuz-Eylül birikimli: ≈ %5,56. Ocak 2027 emekli zammının ilk yarısı bu oranla oluştu; kalan üç ay ekim-aralık verileriyle belli olacak. Tahmin için Emekli Zammı Hesaplama aracına bakabilirsiniz.
Paranızın Değeri Ne Kadar Eridi?
Enflasyon %24,30 ise yılbaşındaki 1.000 TL’nin eylüldeki alım gücü 1.000 ÷ 1,2430 ≈ 804,5 TL’dir. Yani aynı sepeti almak için 1.243 TL gerekir. Birikimlerinizin enflasyona karşı durumunu görmek için Mevduat Faizi Hesaplama ile net getirinizi hesaplayıp enflasyonla karşılaştırabilir, dolar bazında karşılaştırma için Dolar Enflasyonu Hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Ekim 2026 enflasyonu ne zaman açıklanacak?
TÜİK ekim ayı TÜFE verisini 3 Kasım 2026’da saat 10:00’da açıklayacak.
Yıllık enflasyon ile 12 aylık ortalama neden farklı?
Yıllık oran yalnızca iki ayın endeksini karşılaştırır. 12 aylık ortalama ise son bir yılın tamamını önceki bir yılın tamamıyla karşılaştırır; enflasyon düşüş eğilimindeyken ortalama daha yüksek çıkar.
Kişisel enflasyonum neden farklı?
TÜFE ortalama bir hanenin harcama sepetini temsil eder. Kira veya gıdaya bütçesinin büyük kısmını ayıran bir hane için hissedilen enflasyon ortalamadan farklı olabilir.